Prezydent RP podpisał ustawę z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw. Jednocześnie Pan Prezydent postanowił skierować ustawę do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej. Swoją decyzję uzasadnił tym, że ma poważne wątpliwości co do części przepisów — zwłaszcza tych, które przyznają bardzo szerokie uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy wobec przedsiębiorców.

Skierowanie ustawy do kontroli następczej nie ma wpływu na to, że nowe regulacje wejdą w życie zgodnie z określonym w ustawie okresem vacatio legis, tj. po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia. Jednak zgodność ustawy z Konstytucją zostanie zbadana przez Trybunał. Jeżeli ten uzna ustawę za niezgodną z Ustawą Zasadniczą, nowe regulacje stracą moc prawną (całkowicie lub w części). Co ważne, Trybunał nie jest związany żadnym terminem, w którym powinien rozpatrzyć skargę Prezydenta.

Potencjalne orzeczenie niekonstytucyjności całości ustawy lub jej części, w nieokreślonym terminie, będzie skutkować poczuciem niepewności prawnej tak po stronie przedsiębiorców, jak i Państwowej Inspekcji Pracy.

Przypominamy, że w toku prac nad zmianami w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy udało się uwzględnić część postulatów zgłaszanych przez Pracodawców RP. Przyjęte rozwiązania nie eliminują wszystkich wątpliwości przedsiębiorców, ale w kilku kluczowych obszarach prowadzą do ograniczenia ryzyk prawnych i finansowych oraz wzmacniają gwarancje proceduralne po stronie pracodawców.

1. Ograniczenie ryzyk dla przedsiębiorców

• Usunięto możliwość nadawania decyzjom skutków prawnych wstecz - wcześniejsze propozycje przewidywały nawet do 5 lat wstecz.
• Wprowadzono możliwość odniesienia się przez strony do zebranego materiału przed wydaniem decyzji.
• W postępowaniu ma być uwzględniana wola stron, o ile nie jest sprzeczna z prawem ani nie zmierza do jego obejścia.

2. Złagodzenie natychmiastowej wykonalności

• Ograniczono możliwość nadawania rygoru natychmiastowej wykonalności.
• Ma on dotyczyć wyłącznie osób objętych szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę. 
• Co do zasady decyzja będzie wykonalna dopiero po upływie terminu do wniesienia odwołania albo po prawomocnym orzeczeniu sądu.

3. Zmiana ścieżki odwoławczej

• Zrezygnowano z odwołania do Głównego Inspektora Pracy.
• Przyjęto bezpośrednie odwołanie do sądu pracy, na zasadach określonych w kodeksie postępowania cywilnego.

4. Większa szansa na wcześniejsze dostosowanie po stronie pracodawcy

• Wydanie decyzji ma być poprzedzone niewykonaniem polecenia usunięcia naruszeń.
• Oznacza to, że pracodawca zyskuje możliwość wcześniejszego dostosowania umowy lub praktyki zatrudnienia do obowiązujących przepisów.
• Rozwiązanie to wzmacnia zasadę proporcjonalności i ogranicza ryzyko automatycznego stosowania najbardziej dotkliwych środków.

5. Nowe narzędzie - interpretacje indywidualne

• Wprowadzono możliwość wystąpienia do Głównego Inspektora Pracy o interpretację, czy dany stosunek prawny stanowi stosunek pracy.
• Interpretacja ma być wiążąca dla PIP.
• Przedsiębiorca, który zastosuje się do jej treści, nie będzie mógł zostać obciążony sankcjami w tym zakresie.

6. Wydłużona abolicja

• Okres na dobrowolne dostosowanie stosunków prawnych do przepisów wydłużono z 6 do 12 miesięcy.
• Daje to przedsiębiorcom więcej czasu na uporządkowanie relacji zatrudnienia bez ryzyka odpowiedzialności przewidzianej w Kodeksie pracy.

7. Bezpieczniejsze kontrole zdalne

• Doprecyzowano zasady prowadzenia kontroli zdalnych.
• Wprowadzono wymogi dotyczące bezpieczeństwa systemów teleinformatycznych, w tym poufności, integralności i dostępności transmisji danych oraz stosowania mechanizmów kryptograficznych.
• To ważne zabezpieczenie z perspektywy tajemnicy przedsiębiorstwa i bezpieczeństwa informacji.

8. Ograniczenie uznaniowości PIP

• Zrezygnowano z przepisu upoważniającego GIP do wydawania wytycznych określających kryteria oceny okoliczności faktycznych przy ustalaniu istnienia stosunku pracy.

9. Większa kontrola sądowa

• Doprecyzowano przesłanki dotyczące zabezpieczenia sądowego.
• Ostateczny kształt przepisów wzmacnia rolę sądu jako kluczowego organu rozstrzygającego spór.

10. Ocena działania ustawy

• Wprowadzono obowiązkową ocenę ex post funkcjonowania ustawy po 12 miesiącach od jej wejścia w życie.