Gospodarka, siła, wizja
Zaufało nam 19 000 firm zatrudniających przeszło 5 000 000 pracowników

Stanowisko Pracodawców Rzeczypospolitej Polskiej wobec projektu rozporządzenia Ministra Energii w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych

I.    Ocena ogólna

W pierwszej kolejności zwracamy uwagę na naruszenie zasady konsultacji projektów aktów prawnych z partnerami społecznymi, ujętej w art. 5 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego. Zgodnie z tym przepisem projekty aktów prawnych przygotowywane przez Radę Ministrów i jej członków są kierowane do opinii strony pracowników i strony pracodawców z terminem nie krótszym niż 30 dni na zajęcie stanowiska. Ustawa przewiduje, że termin ten może zostać skrócony do 21 dni jedynie ze względu na ważny interes publiczny. Tymczasem projekt przygotowany przez Ministerstwo Energii został przekazany do konsultacji (drogą elektroniczną) 11 czerwca br. z terminem konsultacji upływającym 29 czerwca br. Termin ten jest nawet krótszy niż 21-dniowy, jednak projektodawca nie podał żadnego uzasadnienia dla  zastosowania skróconego terminu. Stwierdził jedynie, że nieprzekazanie uwag w wyznaczonym terminie będzie traktowane jako akceptacja projektu. Nie zgadzamy się na tego rodzaju łamanie zasad prowadzenia konsultacji społecznych. Oczekujemy respektowania przez prawodawcę idei dialogu oraz obowiązujących w tym zakresie regulacji prawnych. Odnosząc się do projektowanego rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych, to również dostrzegamy potrzebę wprowadzenia w tym zakresie nowej regulacji. Jednak przygotowany projekt wywołuje wiele wątpliwości interpretacyjnych i z tego względu wymaga dopracowania oraz doprecyzowania. Nasze szczegółowe zastrzeżenia znajdują się poniżej.

II.    Uwagi szczegółowe

1.    W § 2 pkt 3 lit. a projektu, zawierającym definicję „obsługi” proponujemy doprecyzować ten termin poprzez dodanie do niego sformułowania: „polegającej na utrzymaniu w ruchu urządzenia”.
2.    W projektowanym § 2 pkt 3 lit. c dotyczącym zakresu remontów, proponujemy przeredagować przedmiotowe zdanie i nadać mu brzmienie: „remontów związanych z planem serwisowym wymiany części zużytych urządzenia oraz napraw urządzeń energetycznych związanych z usuwaniem usterek w celu doprowadzenia ich do wymaganego stanu technicznego”. Takie sformułowanie definicji w naszej ocenie będzie lepiej oddawało jej sens. Co więcej, należy pamiętać o tym, że producent urządzenia określa czasokres międzyremontowy, a także to co wówczas podlega wymianie.
3.    W § 2 pkt 4 odnoszącym się do prac pomocniczych, należy dodać „itp.”, ponieważ zaproponowana lista nie wyczerpuje katalogu prac pomocniczych koniecznych do wykonania przy eksploatacji urządzeń energetycznych, do których możemy zaliczyć np. odpylanie pomieszczeń w rozdzielni czy nawet koszenie trawy w stacjach napowietrznych, odkopywanie uziomów do oceny stopnia ich skorodowania, itp.
4.    W § 2 pkt 6 ponownie wprowadza się do rozporządzenia termin „miejsca pracy”. Uważamy jednak, że dotychczasowe pojęcie „strefy pracy” w organizacji robót, jako wydzielonej przestrzeni, jest bardziej odpowiednie. Ponadto przykładowo, jeśli napiszemy w poleceniu, że praca ma się odbywać w polu liniowym napowietrznej stacji 110 kV to nie znaczy, iż ma się odbywać tylko w miejscu, w którym są przekładniki, ale także w miejscu, gdzie jest zabudowany wyłącznik (a miejsca te są oddalone od siebie), zatem praca ta odbywa się w strefie.
5.    Nasze wątpliwości budzi zaproponowana definicja poleceniodawcy w zakresie „wydawania poleceń pisemnych i ustnych” (§ 2 pkt 9 projektu). Należy wyjaśnić, czy jest to poprawny zapis w przypadku funkcjonowania tylko poleceń pisemnych. W dalszej części rozporządzenia nie występują bowiem polecenia ustne. Z tego względu proponujemy ponownie wprowadzić funkcjonowanie poleceń ustnych, tak jak miało to miejsce w rozporządzeniu z 1999 r. Wówczas w przedmiotowym projekcie, należałoby zawrzeć również odpowiednie zapisy dotyczące tej formy.
6.    W odniesieniu do projektowanego § 2 pkt 11 dotyczącego definicji „osoby dopuszczającej”, proponujemy dodać sformułowania związane z zakończeniem pracy i likwidacją miejsca pracy.
7.    W § 2 pkt 12 projektu proponujemy modyfikację definicji „osoby kierującej zespołem” poprzez wprowadzenie zapisu, iż jest to osoba wyznaczona przez poleceniodawcę, a nie osoba wyznaczona przez prowadzącego eksploatację.
8.    Zwracamy uwagę na to, że projektowany § 2 nie uwzględnia wszystkich pojęć stosowanych w tekście rozporządzenia. Brakuje przykładowo definicji „urządzenia elektroenergetycznego” przywołanego w § 24 pkt 1 projektu oraz terminu „urządzeń i instalacji elektrycznych” użytego w § 24 ust. 2, § 25 oraz § 26. Z tego względu postulujemy, aby ujednolicić nazewnictwo i dodać brakujące określenia.
9.    Proponujemy również wprowadzić w § 2 projektu pojęcie „kierownika robót”, tak jak w rozporządzeniu z 1999 r. Ponadto w naszej ocenie należy rozważyć wprowadzenie do katalogu określonego w § 2 funkcję „nadzorującego”, do prac wykonywanych przez zespół pracowników niewykwalifikowanych. Byłaby to osoba wyznaczana przez poleceniodawcę, posiadająca ważne świadectwo kwalifikacyjne na stanowisku eksploatacji lub dozoru, w celu nadzorowania wykonywania prac przez zespół pracowników niewykwalifikowanych lub prac uznanych przez poleceniodawcę jako wymagające szczególnego nadzoru. Zwracamy również uwagę na to, że § 2 pkt 13 choć zawiera definicję „zespołu”, to nie odnosi się do zespołu pracowników niewykwalifikowanych, co warto również uwzględnić.
10.    Nasze zastrzeżenia wywołuje § 4 ust. 1 projektu, który brzmi: „Prace eksploatacyjne należy prowadzić zgodnie z instrukcją eksploatacji urządzenia energetycznego lub grup urządzeń energetycznych, wydaną przez prowadzącego eksploatację na podstawie odpowiedniej dokumentacji, dostarczonej przez producenta lub dostawcę (…)”. Czy w rozumieniu tego przepisu należy traktować wykonawcę np. całego ciągu technologicznego, instalacji, itp. jako dostawcę? W celu wyeliminowania jakichkolwiek wątpliwości proponujemy wprowadzenie jednoznacznej definicji. Jest to również konieczne po to, aby odbiorca mógł wiedzieć, jakiej dokumentacji może się domagać (np. dokumentacji techniczno-ruchowej, instrukcji montażu i eksploatacji, instrukcji obsługi, protokołu badań fabrycznych, deklaracji zgodności i certyfikatów).
11.    W § 4 ust. 1 pkt 3 projektu mamy wątpliwości dotyczące następującego sformułowania: „na poziomie technicznym dostosowanym do poziomu kwalifikacji osoby obsługującej”. W naszej ocenie zapis ten może być  niebezpieczny, ponieważ pracownicy zamiast się doskonalić, doszkalać i informować o problemach, w razie ewentualnego zdarzenia stwierdzą, iż dokumentacja była dla nich niezrozumiała.
12.    Zwracamy uwagę, że przepis § 4 ust. 1 pkt 6 projektowanego rozporządzenia  nie jest adekwatny do treści ujętej w § 2 pkt 3. Postulujemy ujednolicenie pojęć używanych w przedmiotowym projekcie.
13.    Zgodnie m.in. z § 4 ust. 1 pkt 6 projektu instrukcja eksploatacji powinna zwierać w szczególności: „(…) wymagania co do poziomu kwalifikacji i umiejętności osób wykonujących te prace, określone przez producenta lub dostawcę urządzenia”. Jeżeli producent, dostawca urządzenia nie określił wymagań, kwalifikacji osób lub urządzenie było zabudowane przed wprowadzeniem tego rodzaju wymagania (a producent, dostawca nie prowadzi działalności) itp., to kto ma je określić i na podstawie czego? W naszej ocenie ten przepis wymaga doprecyzowania. Ponadto w przypadku niektórych grup urządzeń obowiązek określenia spadnie na prowadzącego eksploatację, który może nie mieć odpowiednich służb, doświadczenia czy wiedzy w tym zakresie.
14.    Przepis § 5 ust. 3 stanowi o warunkach nadawania upoważnień do wykonywania prac eksploatacyjnych. Nie określa jednak czy mają to być upoważnienia indywidualne czy imienny wykaz załogi, podpisany przez prowadzącego eksploatację, w którym ujęte będą rodzaje prac i urządzenia w odniesieniu do każdego pracownika. Naszym zdaniem należy także określić zasady upoważniania pracowników pomocniczych. Pracownicy wykwalifikowani posiadają wymagane kwalifikacje, natomiast pracownicy pomocniczy mogą pracować w zespole wykonując tylko prace pomocnicze. Może więc warto wpisać na wykazie wyznaczonych przez prowadzącego eksploatację przy pracownikach pomocniczych, że podczas prac powinni być nadzorowani przez kierującego zespołem.
15.    § 6 ust. 2 projektu brzmi: „Pod nadzorem osoby uprawnionej prowadzący eksploatację może dopuścić do wykonywania prac eksploatacyjnych przy urządzeniach energetycznych osoby nie będące osobami uprawnionymi”. Należy wyjaśnić, czy osoba nadzorująca musi być upoważniona przez prowadzącego eksploatację? Czy może to być dowolna osoba posiadająca uprawnienia? Czy osoba ta może pracować na podstawie polecenia pisemnego i ile takich osób może pracować na podstawie tego samego polecenia? Czy ta osoba mimo, że nie jest uprawniona musi być upoważniona przez prowadzącego eksploatację? Proponujemy uszczegółowić przepis w tym zakresie, najlepiej poprzez dookreślenie, że chodzi o nadzór kierującego zespołem. Ponadto naszym zdaniem w pkt 3 przedmiotowego przepisu dotyczącego prowadzenia specjalistycznych prac serwisowych należy także dopisać „lub prace pomocnicze” albo dodać „itp.”. W przeciwnym razie z zakresu ust. 2 wykluczymy np. malarzy i budowlańców, tymczasem celem tej regulacji nie jest chyba uniemożliwienie prowadzenia jakichkolwiek prac przy urządzeniach energetycznych.
16.    Nasze zastrzeżenia wywołuje treść § 6 ust. 3 projektu: „Prowadzący eksploatację określa w swoich obiektach wykaz prac pomocniczych, które mogą być wykonywane przesz osoby nie będące osobami uprawnionymi”. W naszej ocenie ten zapis jest błędny. Uważamy, że lepszym rozwiązaniem byłoby stworzenie zamkniętego katalogu prac eksploatacyjnych, a inne byłyby już pracami pomocniczymi. Pracownicy firm prowadzący specjalistyczne prace serwisowe posiadają bowiem zazwyczaj niezbędne uprawnienia i wymagają jedynie okresowego upoważnienia od prowadzącego eksploatację na wymienione prace.
17.    W § 7 ust. 2 projektowanego rozporządzenia problematyczne jest sformułowanie „stwarzające zagrożenie dla zdrowia i życia ludzkiego”. Wątpliwości budzi to kto miałby określać tego rodzaju zagrożenie. Producent, dostawca, a może prowadzący eksploatację? A na podstawie jakich kryteriów? Należy zauważyć, że przy zdarzeniach zazwyczaj powstaje rozbieżność w ocenie prowadzącego dochodzenie a służb prowadzącego eksploatację. Tymczasem przy braku jasno określonych kryteriów za każde zdarzenie prowadzący eksploatację będzie pociągany do odpowiedzialności, ponieważ śledczy uznają, że prowadzący eksploatację nie określił zagrożenia, a zdarzenie dowiodło, iż takie zagrożenie wystąpiło.
18.    W § 8 konieczne jest doprecyzowanie terminu „urządzeń ochronnych”. Czy projektodawca miał na myśli środki ochronne określone w § 4 ust. 10 rozporządzenia, czy też te będące na wyposażeniu urządzenia? Niniejszy przepis uznajemy za słuszny, niemniej jednak wymaga on uszczegółowienia.
19.    W § 14 ust. 1 projektu proponujemy usunąć następujący zapis: „uprzednim zdemontowaniu i zabezpieczeniu izotopowych źródeł promieniowania lub”.
20.    Zwracamy uwagę na to, że § 17 ust. 1 pkt 1 i 2 projektu odnoszą się do tych samych czynności. Z tym, że pkt 2 dotyczy tylko wody. A co z innymi mediami? Kwestia ta wymaga doprecyzowania.
21.    Uważamy, że w projektowanym § 18 ust. 1 pkt 4 w zakresie odnoszącym się do strefy, należy rozważyć wprowadzenie odwołania do miejsca, ponieważ termin ten, zgodnie z definicją określoną w § 2 ust. 6 obejmuje zarówno strefę, jak i stanowisko pracy.
22.    Naszym zdaniem w projektowanej w § 24 ust. 2 tabeli należy poprawić zakres z „1kV” na „≤1kV”.
23.    Należy doprecyzować brzmienie § 25 rozporządzenia. Cel tego przepisu jest słuszny, ale jego zapis mało konkretny, w szczególności przy prowadzeniu prac zgodnie z § 24 ust. 1 pkt 3.
24.    Niejasne jest również sformułowanie użyte w §  26 ust. 1 pkt 2 projektowanego rozporządzenia. Co dokładnie należy rozumieć przez określenie „oznaczyć w sposób widoczny miejsce wyłączenia”? Wątpliwości pojawiają się w sytuacji, gdy korzystamy ze sterowania przez system nadzoru – oznaczamy łącznik (pole rozdzielcze, wyłącznik, trafo, itp.) oraz w systemie nadzoru przedmiotowego urządzenia. Nieprecyzyjny jest także ust. 3 niniejszego przepisu. Kto i w jaki sposób ma to określić? W naszej opinii regulacja powinna zawierać klarowne wyjaśnienie, iż uwzględnia to poleceniodawca w poleceniu wykonania pracy w środkach bezpiecznego wykonania pracy.
25.    Mamy wątpliwości dotyczące § 27 projektu, który brzmi: „Sprzęt ochronny elektroizolacyjny i wskazujący napięcie powinien być ewidencjonowany i poddawany okresowym badaniom w sposób określony przez prowadzącego eksploatację”. Czy dotyczy to również wskaźników neonowych nN? Należy uściślić, jak należy traktować wskaźniki neonowe nN oraz jak poddawać je sprawdzeniu czy kontroli. Ponadto przepis ten stanowi o badaniach okresowych sprzętu ochronnego, pomijając kontrolę uziemiaczy. Tymczasem w uzasadnieniu do przedmiotowego projektu przywołuje się problemy związane ze stosowaniem sprzętu do uziemiania i zwierania. Z tego względu zasadnym jest wprowadzenie przepisów precyzujących wymagania w zakresie zasad gospodarki oraz użytkowania sprzętu do uziemiania lub zwierania.
26.    W odniesieniu do  § 28 ust. 2 pkt 15 rozporządzenia problematyczny jest termin „identyfikacji”. Konieczne jest doprecyzowanie jakiego rodzaju ma to być identyfikacja. Można bowiem identyfikować jedynie wzrokowo albo za pomocą aparatury lub też włączając i wyłączając linie elektroenergetyczne. Postulujemy również o posługiwanie się określeniem „linie elektroenergetyczne”, zamiast „kable”.
27.    Mamy szereg uwag odnoszących się do brzmienia § 28 projektowanego rozporządzenia. W ust. 1 proponujemy zastąpić „prowadzący eksploatację lub osoba przez niego upoważniona” terminem „poleceniodawca”, którego prerogatywy zostały określone w przepisach wcześniejszych. W ust. 2 pkt 2 wyraz „określenie” należy zastąpić „wyznaczenie”. W pkt 3 przedmiotowego ustępu należy dopisać „oraz technologii wykonania prac we wskazanym miejscu pracy” usuwając jednocześnie „prac do wykonania i miejsca pracy”. Z kolei w pkt 4 po sformułowaniu „do zapewnienia bezpiecznego przygotowania” trzeba dopisać „miejsca pracy”. Natomiast w pkt 5 po wyrazie „przerw” należy dodać „podczas ich wykonywania z zaznaczeniem czy konieczna jest likwidacja miejsca pracy”.
28.    Naszym zdaniem do katalogu określonego § 31 ust. 1 pkt 2 należy dodać: „sprawdzenie czy polecenie zostało wystawione prawidłowo”. W praktyce zdarza się, że  kierujący zespołem odsyła polecenie błędnie zredagowane pod kątem BHP. Z kolei w lit. c przywołanego katalogu warto doprecyzować, że zastosowanie wymaganych zabezpieczeń ma się odbywać zgodnie z poleceniem. Natomiast odnośnie pkt 3 lit. a uważamy, że termin „dobór” należy zastąpić „sprawdzeniem kwalifikacji”, albowiem osoby dobiera zazwyczaj sam poleceniodawca. Ponadto problematyczne może okazać się rejestrowanie, o którym stanowi pkt 5 ust. 1. Czy obowiązek ten oznacza szczegółowe opisywanie przygotowania i przebiegu prac? Dotychczas jedynie archiwizowano polecenia pisemne i zawierano odpowiednie zapisy w książkach ruchu rozdzielń, innych obiektów lub urządzeń.
29.    W naszej ocenie należy wyjaśnić jak należy rozumieć przepis § 31 ust. 1 pkt 4 brzmiący: „zakończenie pracy i likwidacja miejsca pracy odpowiednio przez kierującego zespołem i dopuszczającego, obejmujące w szczególności”. Zastrzeżenia wywołuje użyte w przywołanym zdaniu określenie „odpowiednio”. Natomiast w odniesieniu do lit. a tego przepisu należy doprecyzować kto ma sprawdzić czy praca została zakończona, a sprzęt i narzędzia usunięte z miejsca pracy. Z kolei w przypadku lit. d trzeba jednoznacznie określić kto i kogo ma poinformować, aby ustalić odpowiedzialność za wykonywane czynności i sprawowane funkcje.
30.    Za problematyczny uznajemy proponowany przepis § 31 ust. 3 projektowanego rozporządzenia. Zwracamy uwagę na to, że dopuszczający z kierującym nigdy nie mogli być łączeni, tylko dopuszczający mógł wejść w skład zespołu, ale np. poleceniodawca i koordynujący mógł być tą samą osobą. Z tego względu proponujemy następujący zapis: „Dopuszcza się łączenie nie więcej niż dwóch funkcji przy pracach na polecenie pisemne na zasadach określonych przez prowadzącego eksploatację, z wyłączeniem dopuszczającego”.
31.    Zwracamy uwagę na to, że w katalogu określonym § 34 pkt 2 projektu brakuje „nadzorującego”, z odpowiednimi kwalifikacjami energetycznymi dla prac pomocniczych w warunkach stwarzających możliwość wystąpienia szczególnego zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzkiego. Nadzorowanie prac przez nadzorującego (co warto określić w § 31), powinno w szczególności obejmować: dopilnowanie wykonywania prac przez zespół w wyznaczonym miejscu; jeśli prace są wykonywane za pomocą pojazdów mechanicznych (dźwig, koparka), dopilnowanie by były one wykonywane przez pojazdy ujęte w poleceniu; dopilnowanie zakazu niezbliżania się do urządzeń będących pod napięciem (a także używanych narzędzi) czy też skrajnych części pojazdów mechanicznych.
32.    Z uwagi na szeroki zakres zmian ujętych w projekcie przedmiotowego rozporządzenia, a także konieczność przeprowadzenia działań dostosowawczych (chociażby aktualizacji instrukcji) wnioskujemy o wydłużenie okresu vacatio legis z zaproponowanych 3 miesięcy do minimum 6 miesięcy (§ 36 projektu).